Na een ruime maar inactieve beveiligingsbrigade gepasseerd te zijn ontvouwt de opgraving zich in zijn volle omvang. Oorspronkelijk werd hier een stad gesticht door de Morgeti, een Sycanische volksstam. Rond het midden van de 6e eeuw v.Chr. werd de eerste Griekse nederzetting gevestigd. Die werd verlaten ten gevolge van een opstand in 459 v.Chr., waarna ruim een eeuw later het nieuwe Morgantina, de derde stad op deze plaats, ontstond en rond 335 v.Chr. zijn hellenistische hoogtepunt bereikte.

De stad vormde het meest westelijk gelegen deel van de invloedssfeer van Syracuse. Onder Agathocles werd de monumentale agora herbouwd. De voortreffelijke tiran Hiëro II stelde er directe democratie in. De volksraad bestond uit 500 inwoners. Vijftig vertegenwoordigers uit die raad vormden de raad van prytanen, die beslissingen voorbereidde , terwijl vijf van hen het dagelijks bestuur vormden.

We gaan vanaf de grootse agora (forum), blootgelegd door archeologen van de universiteit van Princeton, richting theater en zien rechts op de heuvel de resten van het woongebied. Dichterbij lag rechts het bouleuterion, het gebouw waar de raadsvergaderingen plaats hadden. Verder links voor ons was het prytaneion, de vergaderplaats van de prytanen. Die term geeft aanleiding tot een nieuwe ontdekking voor de Leidenaren: de universiteitsmensa heette het Priet! En ja hoor, prietpraat heeft hier ook mee te maken.

Net voorbij het centrum van de agora gaat Rein ons voor, de treden af van het ekklesiasterion, de plaats waar het volk vergaderde. Hij is even de jarige prytaan die door de bevolking wordt toegezongen. De beloofde belastingverlaging komt niet in zijn antwoord voor?.
Dan genieten we van het mooie, uiteraard hoefijzervormige theater uit de 4e
eeuw v.Chr. met zestien treden, vijf sectoren en een altaartje midden in de orchestra. Hier horen we van Cor ook hoe men even verderop offers bracht onder andere aan Demeter (Lat. Ceres), de godin van de in cultuur gebrachte aarde en het graan. Daarbij wierp men vaak naast de offerplaats een beeldje van haar in een speciale offerput. Demeter werd bijna altijd met een varkentje uitgebeeld. Later zouden we daar voorbeelden van zien in het archeologisch museum in Agrigento.
We bekijken het aan Persephone (dochter van Demeter) en Aphrodite gewijde sanctuarium en de oostelijk daarvan gelegen graanschuren. Dan is er even aandacht voor het weidse uitzicht over vlakte en zee, met in de verte een glimp van de Etna. Hier zouden we nog een tijdje van de rust kunnen genieten als niet de mobielen steeds afgingen en we nog niet verder hoefden te gaan.
Tenslotte nemen we nog een kijkje "in" de pottenbakkerij en een villa uit de Romeinse tijd, om daarna langs de oostelijke stoa de opgraving te verlaten. Wat een bijzondere stad. Helaas koos Morgantina tijdens de Tweede Punische Oorlog de zijde van Carthago en ging daardoor uiteindelijk verloren.
Voordat we het lange pad naar de uitgang beklimmen, zien we nog net de man met de Vespa wegrijden. Jammer, dames, maar zoals een van jullie al opmerkte, had de Vespa al moeite met hem alleen.

Op weg naar Agrigento blijkt Francesco ook (te) hard te kunnen rijden. Het is onduidelijk of enkele boertjes op de hoofdweg de afslagen nemen omdat ze op hun plaats van bestemming zijn, of omdat ze de hete adem van de bus niet langer kunnen verdragen. Cees Bijloos belooft een fooi voor een kwartier latere aankomst en iemand volgt hem met het verzoek: "Bel even naar huis om te zeggen dat ik nooit meer thuis kom".
Het diner heeft plaats in "Vecchia Bruxelles" te Porto Empedocle en is als steeds goed en gezellig. Rein houdt vanwege zijn verjaardag de langverwachte speech, waarin hij ingaat op harmonie en mysterie. Hij vindt dat de katholieke kerk zich op een hellend vlak begeeft door te trachten de fundamenten onder de onzekerheid weg te halen, zoals die rond Maria Lacrimae van Syracuse. De relatie tussen harmonie, mysterie en Reins verjaardag zal altijd een mysterie blijven, maar de voortreffelijke, hoogalcoholische limoncello waarop Rein tracteert, helpt ons daar niet langer over te piekeren.
Op de terugweg naar hotel Agrigento voert Francesco ons in gepast tempo langs de heuvels met de fraai verlichte tempels in Agrigento, die we de volgende dag zullen bezoeken.

Tineke en Frans Driedonks